Саха суола
Саха суола
Саха төрүт билиитин, үгэһин, култууратын, норуот үөрэҕин туһунан кэпсиир төрөппүттэргэ, ыччакка аналлаах сахалыы аан ситим.
Төрүт билиини сөргүтэргэ, сайыннарарга, ийэ сиргэ ытыктабылы, тапталы иҥэрэргэ туһуланар.
Сонуннар
Сахалыы саҥа ютуб-ханаал бастакы биэриитэ таҕыста
Бу биэриигэ эһиги саха омук тылынан уус-уран айымньытын кэрэтин көрүөххүт, норуот өйүн-санаатын, остуоруйалыыр уратытын сэҥээриэххит. Саха остуоруйатын көрүҥнэрин уонна кимнээх чинчийбиттэрин билиэххит. Остуоруйаны аныгы ньымалары туһанан тиэрдии холобуругар элбэххэ үөрэниэххит. Бу барыта билиигитин хаҥатыа, сахалыы кэпсэтэр тылга көмөлөһүө, сайыннарыа. Көрүҥ, сэргээҥ, анаарыҥ!
"Норуот өйүн-санаатын барҕа баайын, култууратын саҥа технологияларга" диэн семинарга ыҥырабыт
Саха дириҥ, түгэҕэ көстүбэт итэҕэллээх омук. Ону биһиги одоҥ-додоҥ да буоллар, хаалбыт чахчылартан билэбит. Холобур, биһиги өбүгэлэрбит талаҕы эриэн гына быһан баран сиэргэ-туомҥа тутталлара. Атын омуктары көрдөххө талаҕы абы-хомуһуну кытта эмиэ ыкса ситимнииллэр эбит. Ол курдук англичаннарга кыыс кимиэхэ кэргэн тахсарын билиэн баҕардаҕына талах чыпчаххайын ылан үөт тула "кэргэн тахсыахтаах уолум кэлэҥҥин талахпыттан тутус" дии-дии үстэ эргийиэхтээҕэ, онуоха ол уола илэ көстөн, талах төбөтүттэн тутуһан хаамсара үһү.
Ыччакка уонны үөрэнээччилэргэ аналлаах "Норуот өйүны-санаатын барҕа баайын, култууратын саҥа технологияларынаны сырдаты, тиэрдии" диэн үөрэтэр, уопут үллэстэр толэлэһин буоллаЫччакка уонны үөрэнээччилэргэ аналла "Норуот өйүны-санаатын барҕа баайын, култууратын саҥа технологияларынаны сырдаты, тиэрдии" диэн үөрэтэр, уопут үллэстэр толэлэһин буолла
Куорат эйгэтигэр оҕону сахалыы иитии туһунан саха тылын, литературатын учууталынан өр кэм устата үлэлии сылдьар Вера Святославовна Гаврильеваны кытта сэһэргэстибит. Кини саха эрэ ыала буолбакка, атын да омук бу кырдьаҕас омук үгэһин, сиэрин-туомун, култууратын хайдах үөрэтиэн сөбүн, онуоха сырдатар-чинчийэр бырайыак туох туһалаах буолуоҕун туһунан анааран кэпсээтэ.
Тыл билимин хандьыдаата Ангелина Кузьмина «Лексика якутского языка. Формирование одно- и двусложных основ имен существительных" диэн монографията таҕыста. Бу кинигэ ыччакка анаан оҥоһулунна.
"Саха өйүн-санаатын барҕа баайа: үгэһи тутуһууну

үйэтитии билиҥҥи кэмҥэ уонна инники кэскилэ"

өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-практическай

кэмпириэнсийэ балаһыанньата

«Саха суола» ютуб-ханаал «Тыл оонньуута» түһүмэҕэр «Остуоруйа тылдьытыттан» диэн саҥа биэрии таҕыста. Санатар эбит буоллахха, бу түһүмэххэ ыччакка анаан эргэрбит тыллар суолталарын оонньуу халыыбынан быһаарыылар тахсаллар. Бу сырыыга остуоруйа тылын тылдьытыттан тыллар суолталарын билиэххит.
Бырайыак хамаандатын кытта салгыы билиһиннэрэбит. Олоҥхо декадатын чэрчитинэн, СӨ култууратын туйгуна, эбии үөрэхтээһин үрдүкү категориялаах уһуйааччыта, биһиги сырдатар-чинчийэр уопсастыбаннай бырайыакпыт хамаандатын чилиэнэ Наталья Иннокентьевна Мордовскаяны кытта быһа биэриигэ сэһэргэстибит.
«Саха суола» ютуб-ханаал бу биэриитигэр Саха сирин норуотун бэйиэтэ, СӨ суруйааччыларын Сойууһун бэрэссэдээтэлэ Иван Васильевич Мигалкины кытта саха ыалыгар, ыччакка уонна оҕолорго аналлаах айымньыларын туһунан сэһэргэһиини көрүҥ.
Саха киһитэ оһоҕун иннигэр олордо да – олоҥхоһут, оҕуһун мииннэ да ырыаһыт. Норуот ырыаларын айанньыттартан, нуучча политсыылынайдарыттан саҕалаан үөрэтэн барбыттара. Элбэх көрүҥ кэлин сүппүтүн, сиэр-туом оҥоһулларыгар ылланар ырыалар баалларын, саха ырыатын көрүҥнэрин, хайдах толорулларын билиэххит.
Чинчийээччилэр үһүйээннэри үс сүрүн бөлөххө араараллар: "Саха төрүттэрин туһунан сэһэннэр", "Аҕа уустарын баһылыктарын туһунан сэһэннэр", "Манчаары туһунан сэһэннэр". Биэриигэ саха омук төрдүн туһунан "Омоҕой Баай уонна Эллэй Боотур" диэн сэһэнтэн билиэххит. Бу уостан уоска бэриллэн испит сэһэни олоҥхоһут, Саха сирин үтүөлээх этээччитэ Николай Афанасьев-Айдаман быһа тардан кэпсиириттэн саха төрүт билиитин, Эллэй ыыппыт аан маҥнайгы уйгу тунах ыһыаҕын сиэрин-туомун анаарыаххыт. К.Д. Уткин аатынан Ньурбатааҕы Норуоттар доҕордоһууларын түмэлин эспэнээттэрин холобуругар бу үһүйээҥҥэ баар туттар мал-сал аатын билиэххит. Саха үһүйээннэригэр кэпсэнэр сиэртэн-туомтан устуоруйа кистэлэҥнэрин арыйыаххыт.

"Саха суола" ютуб-ханаалга саҥа биэрии таҕыста. Саха түүр омуктарыттан биир дьикти устуоруйалаах омук. Тымныы Саха сиригэр хайдах тыыннаах хаалан, ханнык омуктары кытта алтыһан, дьиэлэнэн-уоттанан, таҥнан-саптан, ууһан-тэнийэн, тылын-өһүн, үгэһин умнубакка сайдан кэлбитэ ураты кэрэхсэбиллээх. Бу биэрии саха омук дьиэтин тутулугар олоҕу анаарыытын, итэҕэлин көстүүтүн быһыытынан түҥ былыргы устуоруйатыттан саҕалаан чинчийэн оҥоһулунна. Дьиэни-уоту тутуу көрүҥнэрэ, туттар сири талыы, ыалдьыты көрсүү сиэрэ-туома, үгэһэ билиҥҥи ыал холобуругар сөргүтүллэн оҥоһулунна. Көрүҥ, сэргээҥ, сэҥээриҥ!

"Саха суола" ютуб-ханаалга саҥа биэрии таҕыста. "Уус-ураннык хоһуйуу ньымаларын сатаан тутуннахха эрэ, үчүгэй тыллаах-сөтөөх, тыыппалаах айымньы тахсар. «Саҥа суруйар эдэр дьоннорго биһиги этиэх тустаахпыт: литература, поэзия диэн – киһи талаанын, билиитин, күүһүн-кыаҕын олоччу биэрдэҕинэ эрэ туох эмэ тахсар дьыалата диэн. Суруйуу, айар үлэ киэнин аҥардас үтүө аатын, үрдүк өҥөтүн-манньатын, авторга туһалаах өттүн эрэ хаһан да кэлтэй сонордонуо суохтаах.







Саҥа тылдьыты туһаныҥ



Иирсээн үөрэҕэр иллэhиннэрээччи нууччалыы-сахалыы тылдьыта таҕыста. Бу тылдьыт дойду Бэрэсидьиэнин пуонлатын өйөбүлүнэн бэчээттэннэ. Эрэдээктэр тыл билимин хандьыдаата, саха тылын истилиистикэтин уонна нууччалыы-сахалыы тылбаас хаапыдыратын дассыана А.А. Васильева. Бырайыак салайааччыта, юрист, медиатор, конфликтолог, АНО "ЯРЦМ" толорооччу дириэктэрэ, таһаараччы уонна тылбаасчыт Д.Н. Иванова.
Үгэһи ыччакка – саҥа кинигэлэр


Ангелина Афанасьевна Кузьмина оҕолорго аналлаах «Мас тоҕо үүнэрий?» уонна улахан дьоҥҥо «Олох ыллыктара» диэн кэпсээннэрин хомуурунньуктара таҕыстылар. Оҕолорго аналлаах кинигэтигэр оҕо саас мүччүргэннээх түгэннэрин туһунан көрдөөх кэпсээннэр үтүө быһыыга, саха үгэһигэр үөрэтэллэр, таарыйа туох, хайдах баар буолбутун судургутук өйдөнөр тылларынан билии аптаах-алыптаах дойдутугар сирдииллэр. Улахан дьоҥҥо аналлаах кинигэтигэр олох-дьаһах, дьон уустук дьылҕатын туһунан араас кэмнэри көрдөрөр уус-уран айымньылар ис хоһооннорунан наарданан, түһүмэхтэргэ аттарыллан киирдилэр. Айымньылар эдэр ыалы уонна ыччаты төрөөбүт дойдуну таптыырга угуйар, саха билиитин-көрүүтүн иҥэрэр, төрүт дьарыгар уһуйар тосхоллоохтор.

"Саха суола" ютуб-ханаалга саҥа биэрии таҕыста. Бу биэрииттэн саха ыала туоһунан иһити тигэр түҥ былыргыттан тиийэн кэлбит ньымаларыгар үөрэниэххит, туос иһиттэр ааттарын билиэххит.
Көрүҥ, сэргээҥ, сэҥээриҥ!

Саха сиригэр сурук-бичик сайдыаҕыттан үөрэх тэнийэн барбыта. Киһи билиигэ-көрүүгэ тардыһыыта, сырдыкка талаһыыта ааҕыыттан саҕыллар. Ааҕыы саха ыччатын өйө-санаата тобулларыгар, кэрэни кэрэһилии, ырааҕы ыраҥалыы үөрэнэригэр олук уурар, кэскилин түстүүр. Бу биэрииттэн оҕону сахалыы кинигэни ааҕарыгар хайдах көҕүлүөххэ сөбүн, түргэнник уонна өйдөөн ааҕыы ньымаларын туһунан билиэххит.

Эргэрбит тыллары үөрэтэбит. Күндү оҕолор уонна төрөппүттэр! «Тыл оонньуута» саҥа биэриитэ таҕыста! Бу биэриигэ бырайыак ааптара Ангелина Кузьмина «Олох ыллыктара» айымньыларыгар туттубут эргэрбит тыллар суолталарын билиэххит, уус-уран айар ньыма дэгэтин быһаарыыны көрүөххүт. Ким элбэхтик аа5аар – ол билиилээх! Оҕолоор, оонньуу таарыйа төрөөбүт тылгытын үөрэтиҥ, туһалааҕынан дьарыктаныҥ. Көрүҥ, сэргээҥ, сэҥээриҥ!



Олоҥхо – барҕа баайбыт! Саха омугун сүдү айымньыта олоҥхо үөскээбит төрдүн, омук олоҕу көрүүтүн сайдыыта олоҥхону кытта ситимнээҕин, үгэс, сиэр-туом көстүүтүн билиэххит. Горнай улууһуттан төрүттээх биллэр олоҥхоһут, алгысчыт, улуу муҥхаһыт, отоһут, мас ууһа Алексеев Семен Григорьевич-Уустарабыс олоҕун уонна айбыт олоҥхолорун туһунан чахчылары, олоҥхолуур ньыматын арыйыаххыт. Билиигитигэр билии, сатабылгытыгар сатабыл ылан, кынат анньыныаххыт. Көрүҥ, сэргээҥ, анаарыҥ!



Бу биэриигэ Саха тимиринэн уһанар ньымаларын сөргүтэн баһылыырга туох-хайдах матырыйаалы бэлэмнээн туттарын, хайдах оҥорору, быһах көрүҥнэрин билиэххит.

"Саха суола" ютуб-ханаалбытыгар "Булт сиэрэ-туома, ньымалара" диэн биэрии таҕыста. Саха омук былыр-былыргыттан баай хара тыатыттан бултаан-алтаан, хараны сиэн киһи буолан кэллэҕэ. Ханнык үгэстэр баалларай, онтон билигин төһөтө тутуһулларый?
"Саха суола" ютуб-ханаалга "Саха оҕо төрүүрүгэр аналлаах үгэһэ, сиэрэ-туома" диэн саҥа биэрии таҕыста.
"Саха этигэн тыла" ютуб-ханаалга "Этиини дэгэттиир ньымалар" диэн саҥа биэрии таҕыста!Этэр тылбытын дэгэттээн хайдах этиэхпитин-тыыныахпытын, хоһуйуохпутун сөбүй? "Саха этигэн тыла" ютуб-ханаал бу биэриититтэн саха суруйааччыларын чулуу айымньыларыттан холобурдаан, хоһуйар ньымалары салгыы билиэххит.



"Саха суола" ютуб-ханаал саҥа биэриитэ таҕыста. Биэриигэ Саха сирин норуотун суруйааччыта, биллиилээх публицист Василий Назарович Егоров-Тумарча айар, суруйар-бичийэр үлэ уустуктарын, ньымаларын, биллибит айымньыларын туохха олоҕуран, хайдах суруйбутун туһунан сэһэргэһиини көрөргүтүгэр ыҥырабыт. Айар ньыма сатабылыгар уһуйуллуоххут, суруйааччы күлүүс тылларын арыйыаххыт, элбэххэ үөрэниэххит.

Сыала: ыччакка саха өйүн-санаатын барҕа баайын, тылынан уус-уран айымньытын, төрүт дьарыгын, үгэһин тарҕатыы, сайыннарыы, үйэтитии, дьиэ кэргэҥҥэ оҕону өбүгэ үөрэҕинэн иитиини көҕүлээһин.



Арассыыйаҕа билим уонна технология сылын көрсө аныгы кэм тэтимигэр сөп түбэһэр саҥа хараҕынан көрөн айыллыбыт "Мас тоҕо үүнэрий?" диэн оҕолорго аналлаах уус-уран кинигэ таҕыста. Оҕолор ааптар Ангелина Кузьминаны кытта көрүстүлэр.
Made on
Tilda