Тардыы солуурчах


Хаҥалас бөһүөлэгэ турар сиригэр быһа холоон 1730 сыл эргин көмүүттэн алтан солуурчаҕы булан ылбыттар (үрдүгэ 12 см, айаҥын киэҥэ 16 см). Бу иһит кулун таҥастаах эр киһи хоруобун таһынан бас өттүгэр ууруллубут, маны таһынан ойуулаах кытыйа, мас ыҥыыр, тимир иһэҥэ бааллар эбит. Бу туһунан И.Г. Березкин маннык суруйбут: "Ити алтан солуччах дьиктитэ диэн саха туой күөһүн тас көрүҥэр маарынныыр уонна тардыы ньыматынан оҥоһуулааҕа буолар. Ону былыргы саха ууһа кэлимсэ алтаны ылан, сылыта-сылыта туой күөс курдук гына, өтүйэнэн таптайан, үмүрүччү тартаран оҥорбут эбит. Үөһээ кытыытын синньигэс тимир иигэ бүк охсон бүрүүкээбит. Кылдьыыта уонна кылдьыытын кулгаахтара тимиртэн оҥоһуллубуттар. Бу солуччах бары оҥоһуута саха уустара алтан иһити-хомуоһу тардыы ньыматынан XVIII үйэ бастакы аҥарыгар хайыы-сах оҥорор буолбуттарын көрдөрөр. Оттон XVII үйэ бастакы аҥарынааҕы уустар тимир солуччахтары оҥорор эбиттэр. Ол солуччахтарын эркиннэрин уонна түгэхтэрин бастаан тус-туспа оҥортууллара уонна олору кыра тоһоҕолорунан туттаран ыпсараллара. Оннук оҥоһуулаах солуччахтар, холобур, Өспөх буолаһын бухатыыра Лөглү Бөҕө ииннэриттэн көстүбүттэрэ. Итинник тимир солуччахтар тардан оҥоһуллубут алтан солуччахтарга быдан тиийбэттэр эбиттэр" (Березкин, 1978, с. 93-94).

Березкин Иван Георгиевич Саха Сиринээҕи кыраайы үөрэтэр Ем. Ярославскай аатынан түмэлгэ үлэлээбитэ. 1944 сыллаахтан Манчаары туһунан сэһэннэри хомуйарынан дьарыктаммыт. 1968—1970 сылларга НА Саха Сиринээҕи филиалын фольклорнай экспедициятыгар кыттан, Мэҥэ-Хаҥалас, Уус-Алдан, Нам оройуоннарыгар элбэх матырыйааллары хомуйбута, Манчаары сылдьыбыт сирдэрин кэрийбитэ. Ол түмүгүнэн «Манчаары норуот номоҕор» диэн кинигэни суруйан таһаартарбыта.









Made on
Tilda